Kto jest odpowiedzialny za egzekwowanie przestrzegania przepisów BHP (bezpieczeństwo i higiena pracy)?

Odpowiedzialność za egzekwowanie przestrzegania przepisów BHP spoczywa na inspektorach z Inspektoratu Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (HSE) lub inspektorach z ramienia lokalnych władz.
Inspektorzy mają prawo wstępu na teren każdego miejsca pracy bez uprzedzenia, choć w przypadkach uznanych przez inspektora za uzasadnione możliwe jest wcześniejsze powiadomienie o inspekcji. Podczas standardowej inspekcji inspektor dokonuje oględzin miejsca pracy, przygląda się, w jaki sposób wykonywana jest praca, i zapoznaje się ze stosowanymi w miejscu pracy procedurami BHP, a także sprawdza, czy przestrzegane są przepisy BHP. Inspektor może zaoferować swoją pomoc lub poradę. Może on też porozmawiać z pracownikami oraz ich przedstawicielami, zrobić zdjęcia i pobrać próbki, wydać ewentualny nakaz poprawy oraz podjąć stosowne kroki w przypadku, gdy występuje zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa, które wymaga niezwłocznego działania.

Egzekwowanie przestrzegania przepisów BHP

Inspektor, który stwierdzi naruszenie przepisów BHP, podejmuje decyzję, jakie sankcje (kary) należy zastosować. Typ sankcji zależy od rodzaju naruszenia i podejmując decyzję, inspektor kieruje się zasadami określonymi w Strategii Egzekwowania Przepisów BHP Inspektoratu Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy. Inspektor powinien poinformować pracowników lub ich przedstawicieli o tym, jakie sankcje zostały zastosowane lub są konieczne, tak aby posiadali oni wiedzę o sprawach istotnych dla ich zdrowia, bezpieczeństwa i dobrobytu.
 
Inspektorzy mogą zastosować kilka różnych sankcji w przypadku naruszenia prawa. W większości przypadków sankcje te obejmują:

Czynności nieformalne – W przypadku gdy naruszenie przepisów jest stosunkowo niewielkie, inspektor może poinformować osobę zobowiązaną, przykładowo pracodawcę lub wykonawcę, jak należy postępować, aby zachować zgodność z przepisami, a także wyjaśnić dlaczego tak się dzieje. Na prośbę osoby zobowiązanej inspektor może przekazać wszelkie wytyczne w formie pisemnej oraz określić które rady wynikają z wymogów prawnych, a które z zasad najlepszej praktyki.

Nakaz poprawy – W przypadku gdy naruszenie przepisów jest poważniejsze, inspektor może wydać nakaz poprawy, nakazujący osobie zobowiązanej powzięcie określonych działań, w celu uzyskania zgodności z przepisami. Przed wydaniem takiego nakazu inspektor omówi je z osobą zobowiązaną, eliminując w miarę możliwości punkty sporne. Nakaz określa, jakie działania są konieczne i dlaczego, a także w jakim terminie należy je przeprowadzić. Termin na przeprowadzenie działań naprawczych to minimum 21 dni, tak aby osoba zobowiązana miała czas na ewentualne wniesienie odwołania do Trybunału Pracy (patrz: punkt „Procedura odwoławcza” poniżej). Inspektor może podjąć dalsze kroki prawne, jeśli działania określone w nakazie nie zostaną przeprowadzone w wyznaczonym terminie. 

Zakaz – W przypadku gdy dana czynność wiąże się z ryzykiem poważnych obrażeń ciała, inspektor może wydać zakaz prowadzenia takiej czynności, obowiązujący od chwili wydania lub od określonej daty, i nie pozwalający na ponowne podjęcie takiej czynności do momentu powzięcia stosownych środków naprawczych. Zakaz taki wyjaśnia, dlaczego zastosowanie środków naprawczych jest konieczne. Osoba zobowiązana zostanie poinformowana na piśmie o przysługującym jej prawie do odwołania się od zakazu do Trybunału Pracy (patrz: punkt „Procedura odwoławcza” poniżej).   

Wniesienie oskarżenia - W niektórych przypadkach inspektor może stwierdzić, że konieczne jest wniesienie oskarżenia. Podejmując taką decyzję, inspektor kieruje się zasadami Strategii Egzekwowania Przepisów BHP Inspektoratu Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy. Przepisy BHP dają sądom duże możliwości nakładania kar i przestrzegania innych przed naruszaniem przepisów. Przykładowo, jeśli dana osoba nie zastosuje się do nakazu poprawy lub zakazu, bądź też nakazu sądowego do podjęcia działań naprawczych, może zostać skazana na karę grzywny w nieograniczonej wysokości, karę pozbawienia wolności na okres dwóch lat lub obie te kary jednocześnie.

Procedura odwoławcza – Osoba zobowiązana zostanie poinformowana w formie pisemnej o przysługującym jej prawie do odwołania się od nakazu poprawy lub zakazu do Trybunału Pracy. Procedura odwoławcza jest też objaśniania na odwrocie danego wezwania lub zakazu. Osoba zobowiązana zostanie poinformowana:

• w jaki sposób może się odwołać, a także otrzyma stosowny formularz,
• gdzie i w jakim terminie może wnieść apelację oraz
• że wymóg działania naprawczego określony w nakazie naprawy zostaje zawieszony do czasu rozpatrzenia odwołania.
 
Informacje dla pracowników lub ich przedstawicieli

Podczas standardowej inspekcji inspektor sprawdza, czy wszystkie osoby zarządzające danym miejscem pracy, przykładowo pracodawcy, stosują odpowiednie procedury umożliwiające konsultowanie kwestii BHP z pracownikami lub ich przedstawicielami, przykładowo przedstawicielami BHP, a także przekazywanie im informacji w tym zakresie. Posiadanie takiej procedury jest wymagane przez prawo. O ile to możliwe, inspektor spotyka się lub rozmawia z pracownikami lub ich przedstawicielami podczas swojej wizyty, chyba że jest to w oczywisty sposób niewskazane z uwagi na cel wizyty. Podczas takiego spotkania, pracownicy lub ich przedstawiciele powinni zawsze mieć możliwość osobistej rozmowy z inspektorem, jeśli wyrażą taką chęć. Inspektor przekazuje pracownikom lub ich przedstawicielom określone potrzebne informacje, tak aby posiadali oni wiedzę o sprawach istotnych dla ich zdrowia, bezpieczeństwa i dobrobytu. Informacje takie dotyczą miejsca pracy lub wykonywanej w nim pracy, a także sankcji, które inspektor zastosował lub zamierza zastosować. Informacje przekazywane przez inspektora obejmują:

• kwestie, które budzą poważne zastrzeżenia inspektora,
• szczegółowe informacje na temat wszelkich czynności podjętych przez inspektora w celu egzekwowania przestrzegania przepisów, a także
• zamiar wniesienia oskarżenia przeciwko firmie (przy czym w pierwszej kolejności o takim zamiarze informowana jest osoba zobowiązana).

W zależności od okoliczności inspektor może przekazać takie informacje w formie ustnej lub pisemnej.