Opóźnienia płatności to zmora biznesu. Wie o tym każdy, kto biznesem się parał, bo niestety opóźnienia są nieuniknione.  Niemniej, przedstawiciele małych i średnich przedsiębiorstw (ang. small and medium enterprises, SME) w Wielkiej Brytanii uważają, że w tym temacie robi się niewiele. Zawiązana niedawno kampania na rzecz walki z spóźniającym się płatnościami wskazuje palcem na rząd i brak odpowiednich regulacji wymuszających stosowne mechanizmy zapobiegające poślizgowi płatności.
A to właśnie w SME spóźnione płatności biją najbardziej. Wg przeprowadzonych przez agencję Graydon UK badań 76% respondentów uważa, że rząd nie robi w sprawie spóźnionych płatności wystarczająco dużo. 45% stwierdza, że spóźnione płatności zagrażają ich działalności, zaś 20% obawia się, że z tego powodu ich działalność może się zakończyć.
Z kolei z badań przeprowadzonych przez Experian wynika, że w ostatnim kwartale zeszłego roku czas oczekiwania na płatność we wszystkich brytyjskich firmach wydłużył się o jeden dzień. Co ciekawe, najmniejsze firmy: jedno- i dwuosobowe ucierpiały najmniej – okres wydłużył się „tylko” o pół dnia. Nie jest to oczywiście żadne pocieszenie, a i statystyka w cyfrach zrównuje wszystkich, życie zaś nie.
Kto zatem zalega małym i średnim? Logiczną odpowiedzią jest: duże firmy i jest to odpowiedź poprawna. To, że giganci zalegają mniejszym musi działać na tych drugich frustrująco. Tym bardziej, że poszkodowani wyraźnie podkreślają, że spóźnienia płatności stanowią politykę dużych firm.
Firmy i organizacje (w tym Federation of Master Builders) sygnujące kampanię żądają konkretnych rozwiązań takich jak np.: odpowiednie zapisy w kontraktach dotyczące opóźnień płatności, procedury wiarogodności i sprawdzania wiarygodności kredytowej. Apel kierują do rządu, bo właśnie w rozwiązaniach narzuconych z góry widzą przyszłość. Oby im się udało.

W Polsce jest jeszcze gorzej. Tam biznes hamuje zjawisko, przy którym opóźnienia płatności to „małe piwko”. Co ciekawe, w podręcznikach ekonomii pojęcie tego zjawiska nie istnieje. Mowa o zatorze płatniczym. Czym on jest? Wikipedia definiuje go następująco: zjawisko polegające na kumulowaniu się zadłużeń i przechodzenia ich na kolejnych powiązanych ze sobą kontrahentów. Zaczyna się zazwyczaj od tego, że jakiś zleceniodawca lub nabywca nie płaci za wykonaną usługę lub towar swemu zleceniobiorcy (wykonawcy usługi) lub sprzedawcy towaru. Powstałe w ten sposób zadłużenie, jeśli utrzymuje się dłuższy czas (a w szczególności wówczas, gdy wykonawca lub sprzedawca jest firmą małą), powoduje powstanie u wykonawcy (sprzedawcy) kłopotów z utrzymaniem płynności finansowej, z opłaceniem pracowników, a często także z utrzymaniem firmy.

Oględnie mówiąc, chodzi więc o kumulacje zadłużenia tak silną, że mogącą położyć biznes na łopatki.

Tu związek z dużymi firmami również występuje. Ale jest też związek  – co może wydać się paradoksalne – ze zleceniami państwowymi. Podwykonawcy przekonani, (bo czemu nie?) że państwowy kontrakt to gwarancja płynności finansowej często oblewani są kubłem lodowatej wody. Rozpatrzmy sytuację, gdy zaangażowany w wielki projekt wykonawca X angażuje podwykonawców, ci z kolei swoich podwykonawców, a ci podwykonawców złożonych z małych firm. W razie finansowego zachwiania ci z dołu piramidy tracą najwięcej. Proste i brutalne.

Istnieje zespół narzędzi mający na celu zapobieżenie poślizgom płatności, jednak jak podkreślają przedsiębiorcy narzędzia te w praktyce są nieskuteczne. Można np. sprawdzić kontrahenta, ale co z tego jeśli okaże się, że jego warunki finansowe są świetne. To wcale nie musi być gwarantem tego, że kontrahent będzie spłacał długi. Ubezpieczenie transakcji będzie z kolei dobrym rozwiązaniem dla większych firm, zaś mniejszym nie opłaca się z powodu astronomicznych składek. Można zastosować monitoring płatności, wszak istnieją firmy, które się tym zajmują, ale to kładzie się cieniem na zaufaniu do kontrahenta. Jak widać więc, metody są, ale ze skutecznością może być różnie.

W sferze handlu też nie jest wesoło. Obecnie model handlowania jest inny niż kiedyś, gdy duży producent dawał towar w komis do mniejszych sklepów. Towar się sprzedawał, a model biznesowy działał. Obecnie to małe podmioty dają swój towar do większych sklepów, które często zwlekają z płatnością. Podobnie, zresztą jak w na Wyspach i w Polsce wysuwane są zarzuty, że zwlekanie z płatnością leży w polityce wielkich firm. Nie tylko, zresztą zarzuty, bo zapadały wyroki sądowe z oskarżeniami tego typu.

Komisja Europejska w zeszłym roku wystosowała dyrektywę mówiącą o ograniczeniu opóźnień płatności. Polski rząd nie kwapi się z wprowadzeniem jej w życie. Jednak w tym wypadku kraje Unii mają na to czas (krócej niż poprzednio) do przyszłego roku.

I oby nie dla niektórych nie było to za późno.

Artur Wielgus