Zamieszki, które wybuchły w Londynie i rozprzestrzeniły się na inne większe miasta były przez ładnych parę dni dyżurnym tematem mediów. Nie ma co się dziwić, wszak wybuchły one dość niespodziewanie, a dalsze dni przynosiły coraz więcej emocji. Jest jednak parę spraw, które zastanawiają do tej pory.

Mówi się, że bezpośrednią przyczyną zamieszek było zastrzelenie przez policję Marka Duggana, dilera narkotykowego, niemniej im więcej czasu upłynęło od feralnego wypadku, tym bardziej pokrętne są tłumaczenia. W każdym razie, to co zdarzyło się potem było przerażające. Po Tottenhamie zaczęły się tworzyć coraz to nowe punkty zapalne, a konflikt przetransportował się do innych brytyjskich metropolii.

Rozruchy nie są obce Londynowi, nie są obce Wielkiej Brytanii. Gdy ponad 30 lat temu dochodziła do władzy ówczesna premier Margaret Thatcher Londyn też kipiał. Demonstrowała czarna ludność Brixton, czy Stockwell, demonstrowali prawicowi ekstremiści z National Front. Późniejsze wydarzenia polityczne również sprzyjały zamieszkom: wojna falklandzka, protesty górnicze. Do tej pory niektórzy nie mogą wybaczyć Thatcher, że wydała rozkaz strzelania do górników.

Koniec lat 70-tych ubiegłego wieku był dość gorący, a w bieżące wydarzenia zaangażowanych było wielu. Był wśród nich również Joe Strummer – lider zespołu The Clash, od którego piosenki London’s Burning zaadoptowałem tytuł niniejszego tekstu. Wybór jest nieprzypadkowy. Londyn płonął wtedy i teraz, a zarówno zespół jak i sam nieodżałowany w pamięci Joe mają z zamieszkami sporo wspólnego. Już sama nazwa wyśmienitego skądinąd zespołu oznacza „starcie”. Joe Strummer był w swych lewicowych poglądach dość radykalny, a zarazem naiwny, jeśli wziąć pod uwagę pewną argumentację. Sam prał się z policją, a podczas jednej z potyczek stracił ząb, co przez pewien czas było jego znakiem rozpoznawczym. Strummer zrobił wiele na rzecz rasowej równości, zresztą ponoć był typem człowieka, którego wszyscy lubili, a on sam nie robił z siebie gwiazdy. W każdym razie walczył. Walczyli inni. Zainteresowanym zgłębieniem tematu zamiast opasłych tomów polecam obejrzenie paradokumentalnego filmu Rude Boy. Myślę, że dość trafnie oddaje on klimat tamtych lat. Wtedy ścierały się ideologie, wypływało niezadowolenie podsycane niechęcią do emigracji, grupy zawodowe takie jak górnicy znajdowały się w kiepskim położeniu. Słowem – zamieszki miały konkretne podłoże. Polityka Thatcher w tej materii była dość drastyczna.

A co mieliśmy niedawno? Organizujących się przez serwisy społecznościowe czy BBM grupy wyrostków zainteresowanych demolką i szabrem. Nie było ideologii, a cytowane gdzie niegdzie frazy typu „odbieramy nasze podatki” przyprawiają o atak pustego śmiechu. Gadka chłystków i tyle. Zero ideologii. A chaos wciągał, o czym może świadczyć chociażby aresztowanie za szabrownictwo panienki z zamożnego domu. Czemu to zrobiła? Pewnie z młodzieńczej głupoty.

Poczynania władz mające na celu ukrócenie i zatrzymanie zamieszek przywodzą z kolei na myśl phoney war, czyli „dziwną wojnę” – termin historyczny, opisujące sytuację z 1939 r., gdy Wielka Brytania wypowiedziała wojnę państwom Osi, ale nie podjęła działań wojennych. Tu było podobnie, gdy Theresa May mówiła, że armatek wodnych nie będzie, a Cameron po ostrej reprymendzie pod adresem małych rozrabiaczy również potwierdzał, że radykalne akcje nie wchodzą w grę. Co ciekawe, zamieszki z miejsca spotkały się ze społecznym potępieniem, a właśnie radykalna akcja była tym, czego ludzie by sobie życzyli. Nie chodziło, rzecz jasna o strzelanie do tłumu, ale choćby o bardziej zdecydowaną postawę policji, o coś więcej niż kordony i nieśmiałe przeszkadzanie chuliganom. Pojawiały się głosy, że „Maggie Thatcher poradziłaby sobie bez problemu”, ale i tych nie należy traktować poważnie. Nie da się porównywać demonstracji wtedy i teraz, a przede wszystkim styl w polityce też zmienił się znacznie przez te 30 lat. Niemniej, społeczność była – by powiedzieć łagodnie – rozczarowaną opieszałością władz. Powstawało pytanie: co będzie gdy dojdzie do czyjejś śmierci? Kto wtedy poniesie odpowiedzialność? Na szczęście ofiar nie było wiele, co i tak jest marnym pocieszeniem, bo przecież zginęli ludzie.
Straty ekonomiczne, to według ostrożnych szacunków 100 mln funtów.
I cały czas to pytanie: dlaczego?

Artur Wielgus