O tym, że kryzys jakimś dziwnym łukiem ominął Polskę mówi się od dawna, natomiast od niedawna w mediach pojawiają sie achy i och na temat bardzo dobrej, ba! wręcz modelowej kondycji gospodarczej. Jak to, więc jest? Przecież, jeżeli w kraju rodzimym wiedzie się nienajgorzej, to chyba emigracja nie powinna być zjawiskiem dość powszechnym. A tymczasem…

Słuchając chociażby relacji tych, którzy byli w Polsce na letnim urlopie można odnieść wrażenie, że ich opowieści i relacje medialne to dwie zgoła różne historie. O co, więc chodzi? Czy to ludzie się mylą, czy wskaźniki są błędne?
I nie chodzi o to, żeby narzekać jak to w Polsce jest źle, zresztą i w tym wypadku opinie będą różne. Myślę, że warto dłużej zastanowić się nad czymś, z czym mamy styczność niemal codziennie – nad statystyką, czyli magią liczb.

Trudno zarzucać mediom to, że opisują sytuacje nieprawdziwe, ale z drugiej strony trudno też wierzyć we najbardziej nawet rzetelne wyniki badań. Dlaczego? Dlatego, że badania statystyczne pokazują sytuację w jakiś sposób zmodyfikowana. Ktoś powiedział kiedyś, ze opierając się na danych dotyczących przeciętnego człowieka trudno powiedzieć coś o partykularnym przypadku jednostki ludzkiej, a to, dlatego, że statystycznego człowieka po prostu NIE MA. To prawda, bo uśrednienie danej cech następuje poprzez wytyczenie środka pomiędzy największym i najmniejszym jej nasileniem.

A ludzie wierzą w statystykę i to bardzo. Nieraz nawet nie zdajemy sobie sprawy z tego jak mocno statystyka wpisała się w nasze życie i jak nieraz po prostu zwalnia nas to z… myślenia. Pewnie nieraz przeczytaliśmy o jakichś listach protestacyjnych, których było – dajmy na to milion. Teraz proszę sobie wyobrazić, że każdy z tych listów to jedna kartka papieru zapakowana w kopertę. Dla zobrazowania wyobraźmy sobie ryzę pięciuset arkuszy papieru, jaką znamy choćby z tego, że właśnie w takich ryzach sprzedawany jest papier do komputerowej drukarki. Wiemy, więc (oczywiście w przybliżeniu) ile taka ryza może ważyć i jakie są jej rozmiary.

Otóż, milion arkuszy papieru, to 2 000 takich ryz! Teraz wyobraźmy sobie, że te milion listów, o których mowa to dodatkowo kartka złożona na pół i do tego w kopercie. Ile miejsca może zająć milion listów? Ile czasu potrzeba, żeby każdy sprawdzić?

Powyższy przykład może jest pewnego rodzaju przerysowaniem, (chociaż na pewno nie raz słyszeliśmy o podobnej ilości listów) jednak po dokładnym przemyśleniu zobrazowanej nim sytuacji jakie będą nasze wnioski co do statystyki? Wyobrażenie sobie góry papieru to już coś innego niż niewinne cyferki.

Gdy byłem jeszcze w liceum, pewien nauczyciel w dość nietypowy sposób wytłumaczył nam zasady statystyki. Powiedział: - Kowalska sypia z kochankiem 4 razy dziennie, a jej jedyna sąsiadka z domu, Nowakowa w ogóle. Znaczy to, że w tym domu statystycznie każda z nich sypia z kochankiem 2 razy dziennie. Cóż… jak widać wnioski wyciągane ze statystyk nie zawsze muszą być miarodajne – w tym przypadku na zbytniej rozwiązłości jednaj sąsiadki statystycznie cierpi opinia drugiej, ale to nie wszystko, bo sąsiadka bardziej rozwiązła uchodzi (wg statystyk) za rozwiązłą mniej!

Nie należy umniejszać roli sond, ankiet i badań pokrewnych, ale też – moim zdaniem nie należy do nich podchodzić bezkrytycznie. Daleki jestem od negowania roli badań tego typu, bo przecież życie pokazuje pożyteczność tej nauki. Nieraz badania wśród danych grup respondentów wysnuwają bardzo trafne prognozy – tu za przykład mogą posłużyć badania preferencji głosujących, które dość często mają pokrycie w wynikach danych wyborów.

Nasze życie powiązane jest z liczbami i cyframi – to fakt. Ale numerki, to nie wszystko.

Artur Wielgus