15 września 2008 roku to data znamienna. Kryzys, co prawda zaczął się wcześniej, jednak właśnie 15 września upadł amerykański bank Lehman Brothers. To zdarzenie miało kolosalne skutki dla gospodarki całego świata. Parę dni wcześniej brytyjska filia Lehman przesłała do amerykańskiej centrali całą posiadaną gotówkę, bo spodziewano się, że zostanie ona zwrócona z odsetkami. Tak się jednak nie stało – bank był bankrutem. Musiało być to wielkim zaskoczeniem dla Brytyjczyków, tak samo jak potem dla przeciętnych Amerykanów to, że banki mogą skonfiskować ich domy.

Kiedy zatem rozpoczął się kryzys? Generalnie twierdzi się, że w kwietniu 2008 roku, gdy cztery razy z rzędu ujawniły się straty największych banków. Oczywiście początek kryzysu, to sprawa umowna, bo przecież sam proces stanowiący kontinuum nie da się zamknąć w sztywne ramy. Genezy zapaści należy upatrywać już w latach 90-tych, gdy banki goniące za maksymalizacją dochodów zaczęły wykonywać operacje dużego ryzyka. Nie bez znaczenia była też polityka liberalizacji przepisów hipotecznych wprowadzona za kadencji George’a W. Busha – to, że obniżono kryteria kredytowe odbiło się później czkawką.

Co stało się po 15 września 2008 roku? Wzrosła nieufność wśród banków, do pożyczek nie podchodzono już tak liberalnie. W przeciągu miesiąca indeksy na giełdach światowych spadły o 40%, bo inwestorzy zaczęli wyprzedawać akcje. Problem zaczął dotyczyć innych krajów, co szczególnie dotkliwie odczuła Islandia, stając na skraju bankructwa. Machina kryzysu ruszyła. Konsumenci zaczęli ograniczać wydatki, a na kraje, które nie miały kłopotów finansowych teraz zaczęła oddziaływać zła sytuacja ich kontrahentów.

Być może ciężko to dziś pojąć, ale kryzys na taką skalę był dla światowej ekonomii zaskoczeniem. Dlaczego? Po prostu, dlatego, że lekceważono jego symptomy.

Odpowiedzią rządów było wpompowywanie miliardów dolarów w upadające instytucje. Trudno powiedzieć, czy była to dobra strategia, jednak w tamtym okresie trudno było chyba znaleźć inne wyjście. Oczywiście, nie wszystkie kraje mogły sobie pozwolić na takie rozwiązanie. Skorzystały z niego państwa, które było na to stać (np. USA, Wielka Brytania), inne musiały starać się przetrzymać najgorsze.
Kryzys bardzo silnie dotknął państwa Europy Środkowo-Wschodniej, dlatego, że przez lata te kraje były przyzwyczajone do tego, że Zachód inwestował tam chętnie. Niestety źródło wyschło…

Po pewnym czasie, kuriozalnie kryzys w Stanach Zjednoczonych stał się mniej odczuwalny niż w Europie Zachodniej i Japonii.

A jak na tym tle stała Polska? Rok temu wzrost gospodarczy polepszył się o 6%, a bezrobocie spadło do poziomu najniższego od początku reform, premier Tusk mówił o akcesie do Strefy Euro w 2011 roku. Teraz natomiast słyszy się krzepiące opinię o polskim ewenemencie w przyroście PKB. Nasi sąsiedzi tacy, jak Ukraina, czy Łotwa mieli o wiele mniej szczęścia. Polska handluje z państwami, które kryzys dotknął w większym stopniu. To także musi wpływać dodatnio na gospodarkę.

I teraz powstaje pytanie: dlaczego zatem Polacy przebywający na wyspach nie zjeżdżają masowo do kraju? Może próbują przeczekać ten kryzys tu, w Wielkiej Brytanii? Z rozmów z przedstawicielami dziesiątek polskich i brytyjskich firm przeprowadzonych przez naszą redakcję wynika, że każdy odczuł kryzys, ale jednak nie postrzegał go jako sytuacji bez wyjścia. Krzysztof Ruszczyński ze Stowarzyszenia Techników Polskich mówił: - Kryzys, który ma miejsce teraz, jest kryzysem wirtualnego pieniądza. On nastąpił w sposób sztuczny na skutek spuszczenia wirtualnych pieniędzy, którym zabrakło realnego pokrycia. Pieniądz należy, więc wypracować. Osobiście uważam, że ten kryzys, to szansa odbicia się.

Może wytłumaczenie tkwi też w tym, że mimo wszystko ugruntowany przez lata model prowadzenia działalności biznesowej w Wielkiej Brytanii jest dość stabilny i nasi rodacy wolą się trzymać właśnie niego, a nie narażać na polską biurokrację?

Obecnie mówi się o pewnej stabilizacji, jednak nie można powiedzieć, że światowa recesja minęła. Warto mieć tego świadomość przy prowadzeniu każdego rodzaju działalności biznesowej.

Artur Wielgus