Jaki jest profil działalności Pana firmy?

Podstawowym profilem mojej działalności jest oczywiście projektowanie architektoniczne. Obecnie poszerzam zakres o doradztwo i wsparcie dla polskich (ale nie tylko polskich) firm budowlanych w UK w zakresie konsultacji technicznych, bhp, ochrony ppoż. Wielu naszych, polskich budowlańców nabyło swoje kwalifikacje w praktyce. Mimo ich świetnych umiejętności, niestety zdarzają się sytuacje, gdy brak wykształcenia zawodowego daje o sobie znać. Chciałbym być pomocny w takich momentach.

Jak długo przebywa Pan w Wielkiej Brytanii?

5 lat z przerwą na kontrakt w Republice Irlandii. Okres ten wspominam bardzo serdecznie, co nie znaczy, że w Wielkiej Brytanii żyje mi się gorzej. Po prostu inny kraj i ludzie. Warto zwiedzić Irlandię. Tradycje chrześcijańskie od VI wieku, pierwsza na świecie zarejestrowana wytwórnia whisky, przychylni i mili ludzie, bardzo muzykalni, z poczuciem humoru, więcej luzu.

Czy uprawnienia zawodowe zdobył Pan tu, czy w Polsce?

Wykonuję swój zawód od 1982 roku, kiedy to obroniłem pracę magisterską na Politechnice Szczecińskiej. Uprawnienia projektowe architektoniczne w pełnym zakresie oraz budowlane w zakresie kierowania i kontrolowania robót budowlanych, produkcji konstrukcyjnych elementów budowlanych oraz do badania i oceny stanu technicznego budowli zdobyłem w Polsce w 1988 roku. Pracując w wykonawstwie nauczyłem się kosztorysowania. Zdałem także egzamin państwowy i uzyskałem tytuł rzeczoznawcy d/s wycen nieruchomości. Uzyskałem również dyplom na podyplomowym studium konserwacji zabytków w Krakowie. Jestem członkiem Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto jestem oczywiście kwalifikowanym architektem w Wielkiej Brytanii i Republice Irlandii, pełnoprawnym członkiem Royal Institute of British Architects oraz Royal Institute of Architects of Ireland.

Na przykładzie Londynu widać, że polskich architektów nie brak. Jaka jest Pana opinia o naszych architektach? Czy sprawdzają się zawodowo w Wielkiej Brytanii?

Większość polskich architektów, których spotkałem tu i w Irlandii to ludzie młodzi, pracowici, z ambicjami. Bez wątpienia usłyszymy o nich jeszcze wiele dobrego. Są pewne obszary w zawodzie architekta, które różnią się od standardów polskich czy generalnie od standardów w krajach po drugiej stronie English Channel. Większość moich kolegów, jak i ja, przeżywa męczarnie będąc zmuszanym projektować mieszkania czy domki o standardach, które są poniżej minimum oczekiwań zarówno przepisów jak i rynku mieszkaniowego poza UK. Jest spora grupa wpływowych osób w Wielkiej Brytanii, która jest świadoma takiej sytuacji. Ludzie ci próbują uświadomić władzom, że w UK buduje się najmniejsze powierzchniowo domy i mieszkania spośród wszystkich krajów Unii. W Irlandii opracowano już kilka lat temu wytyczne minimalnych standardów mieszkań i pomieszczeń. Ogranicza to samowolę developerów i stosowanie przez nich nacisków wobec projektantów. Czytałem projekt wytycznych dla budownictwa mieszkaniowego w Walii. Za parę lat mieszkania komunalne i socjalne w Walii będą o niebo lepsze niż mieszkania dostępne za ciężkie pieniądze na rynku nieruchomości w całym UK. Wracając do pytania, moim zdaniem dajemy sobie świetnie radę za granicami kraju w wielu zawodach. Niczego nam nie brakuje w zakresie wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych oraz sprawności intelektualnej. Jako naród żyliśmy w trudnych czasach, które wymuszały zaradność i pomysłowość. Z odmiennymi, albo raczej odmiennie skonstruowanymi przepisami technicznymi można dosyć szybko sobie poradzić, to wymaga tylko trochę czasu i praktyki. Niestety często przeszkodą za granicą jest bariera językowa, która blokuje pracę z wykorzystaniem pełnych kwalifikacji zawodowych i rozwój kariery, czy też poszerzenie kwalifikacji i uzyskanie niezbędnych certyfikatów.

Czy członkowstwo w organizacjach branżowych i zrzeszeniach (np. nasze STP, czy struktury brytyjskie) pomaga w pracy?

Stowarzyszenie Techników Polskich w Wielkiej Brytanii jest organizacją o unikatowym charakterze. Skupia przedstawicieli wszelkich zawodów technicznych. Daje to możliwość poszerzenia i wymiany doświadczeń, jak w ramach każdej organizacji zawodowej, ale także kontaktów interdyscyplinarnych w ramach jednej struktury. Gorąco polecam tę organizację wszystkim inżynierom, technikom, architektom także, wszystkim tym ludziom techniki, którzy planują coś więcej niż sezonową pracę w UK. Przynależność do każdej organizacji zawodowej przynosi wymierne korzyści. Regularny dostęp do biuletynów (także elektronicznych), magazynów, branżowych katalogów, możliwość udziału w szkoleniach, spotkaniach tematycznych. To jest ogromne źródło informacji i rozwoju zawodowego niedostępne dla osób postronnych, niestowarzyszonych.

Czy architekt jest bardziej inżynierem, czy twórcą-artystą?

Najprościej można zdefiniować ten zawód poprzez negację. Architekt nie jest ani inżynierem, ani artystą. Złośliwi twierdzą, że architekt to najgorszy artysta wśród inżynierów i najgorszy inżynier wśród artystów. Ale na poważnie, zawód architekta wyodrębnił się setki lat temu z profesji budowniczego, który przedstawiał projekt, a następnie prowadził budowę i był odpowiedzialny za poprawność rozwiązań technicznych, terminy i koszty. Wiedzę i umiejętności nabywał przez długie lata u swojego mistrza, u którego praktykował i doskonalił swój warsztat zawodowy. Niejednokrotnie to co zaczął budować mistrz, było dokańczane przez jego uczniów. Taki był cykl budowlany znaczących obiektów, jak ratusze, katedry, pałace czy warownie. Od trzydziestu do trzystu lat, lub nawet więcej. Wiedza i umiejętności przechodziły z pokolenia na pokolenie i wraz ze zmianą pokoleń w oczywisty sposób poszerzały się dzięki innowacyjnym jednostkom, tworząc postęp techniczny i ewolucję wrażliwości estetycznej. Poszerzający się zasób niezbędnej wiedzy spowodował oddzielenie funkcji planowania, projektowania od funkcji wykonawczej. Dlatego też współczesny projekt rodzi się jako efekt pracy zespołowej architektów, inżynierów konstruktorów, inżynierów sanitarnych, elektryków, mechaników, specjalistów od ochrony przeciwpożarowej, sanitarnej, bhp i kosztorysantów. Najważniejsza, jak w każdym zawodzie jest rzetelność, poczucie odpowiedzialności i fachowość. Jak w powiedzeniu, że rzemieślnikiem jest się cały czas, artystą się bywa. Należałoby przy okazji zapytać co to jest architektura. Ktoś kiedyś napisał, że architektura jest królową sztuk. Ja to rozumiem szeroko – nie tylko sztuk plastycznych, także sztuki budowlanej, ale nie tylko. To także umiejętność kształtowania krajobrazu (nie tylko projektowania ogródków przydomowych), rozumienie biologicznych potrzeb człowieka i psychologicznych uwarunkowań zachowań w przestrzeni, z podziałem na przestrzeń intymną, prywatną i publiczną. To także umiejętność zrozumienia potrzeb natury. Cywilizacja ludzka przekształca krajobraz naszej planety od momentu wyjścia z jaskiń i dość szybko okazało się, ze powinniśmy to robić w sposób uporządkowany. Zasady tego uporządkowania zmieniają się wraz z rozwojem wiedzy i świadomości ogółu i jednostek. Architektura i budownictwo oparte są na geometrii. Posłużę się, więc pewną geometryczną próbą zdefiniowania architektury. Jeżeli wyobrazimy sobie czworościan foremny, bryłę, której 4 ściany tworzą 4 trójkąty równoboczne, bryłę o 4 punktach narożnych, to możemy porównać tę bryłę do trójwymiarowego ideogramu dobrej architektury. Cztery wierzchołki to: 1-poprawna i bezpieczna konstrukcja, 2-funkcjonalność (ergonomia i higiena), 3-uzasadnione koszty (budowy i użytkowania), 4-estetyka. Dobrze rozumiana architektura powinna zajmować przestrzeń wokół środka tego czworościanu, w jednakowej odległości od każdego wierzchołka. Jeżeli nadmiernie pragniemy obniżyć koszty i przesuniemy tę przestrzeń w stronę wierzchołka „koszty”, to możemy niebezpiecznie oddalić się od poprawnej konstrukcji, funkcjonalności i przyzwoitego efektu estetycznego. Podobnie, gdy popadamy w nadmierne estetyzowanie, to oddalamy się od czynników racjonalnych.

Co najbardziej podoba się Panu w zawodzie architekta?

W życiu piękne są tylko chwile, jak śpiewa „Dżem”. Dla mnie są to chwile, kiedy widzę, że zrobiłem dobry projekt pod każdym względem i widzę, że klient podziela moją opinię, że jest po prostu zadowolony. Nie zdarza się to co dzień, ale są to momenty ekscytujące, no i co by nie powiedzieć – bardzo mocno i pozytywnie motywujące. I nie ma znaczenia czy to był duży, skomplikowany technicznie i funkcjonalnie obiekt, czy mały dom jednorodzinny.

Architektura Wielkiej Brytanii (a także i system urbanistyczny) jest różna od polskiej. Na co, zatem kładą nacisk brytyjscy architekci?

Myślę, że należałoby to pytanie skierować do brytyjskich architektów, na co kładą nacisk. Mogę jedynie podzielić się moimi subiektywnymi obserwacjami. Środowisko architektoniczne, które w dużej mierze reprezentuje RIBA, a instytucje kształtujące politykę przestrzenną, władze centralne i lokalne to trochę odmienne środowiska i ludzie. Częstokroć ludzie pracujący w planowaniu przestrzennym (urbanistyce) w administracji mają niewiele wspólnego z zawodami naturalnie związanymi z tą dziedziną. Trafiają oni do departamentów planowania po kilkumiesięcznych kursach i stają się czasami bardzo ważni w swoim mniemaniu. Wadą brytyjskiego systemu urbanistycznego jest fakt, że na ocenę planowanej inwestycji ma wpływ prywatne poczucie estetyki urzędnika, a z tym u osób nieprzygotowanych zawodowo bywa bardzo różnie. Niektóre biura architektoniczne są w stanie stawić czoła takim sytuacjom, gdyż mają mocną pozycję i sprawnych prawników. Drobniejsi klienci zazwyczaj oczekują od architekta, żeby się nagiął do nieuzasadnionych wymagań. Ci klienci nie chcą tracić czasu, bo za późno zdecydowali się na rozpoczęcie przygotowania inwestycji lub po prostu boją się sporu z administracją. Polski system realizacji polityki przestrzennej, wydawanie decyzji o warunkach zabudowy, która z góry informuje inwestora co jest możliwe i dopuszczalne na danym terenie, wydaje się być o wiele bardziej przejrzysty i słuszny. No, ale mamy inny problem. Chroniczny brak planów zagospodarowania przestrzennego na większości terenów zurbanizowanych i przylegających. Brak planu, przewlekłe do granic absurdu procedury w uzyskaniu często zbędnych dokumentów ograniczają naturalne prawa obywateli do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, do swobodnej działalności gospodarczej. Ja widziałbym całkiem proste rozwiązanie. Jeżeli nowa rada gminy, powiatu  czy miasta nie jest w stanie opracować nowego lub zaktualizować dotychczasowego planu w ciągu 12-18 miesięcy nowej kadencji, to wojewoda wprowadza zarząd komisaryczny, a radni idą na zieloną trawkę, tracą diety, wpływy…  Hm?...  No, ale wróćmy na wyspy. Brytyjski system planistyczny wynika z historii tego kraju, z przywiązania tego społeczeństwa do tradycji, do demokratycznych swobód obywatelskich i do bezwarunkowego poszanowania własności prywatnej, jako podstawy systemu prawnego i gospodarczego. Architekt przed przystąpieniem do sporządzenia projektu powinien zapoznać się z ustaleniami, możliwościami i ograniczeniami jakie daje lokalny plan zagospodarowania. No i z przepisami ogólnymi wcześniej, w zakresie wiedzy ogólnej. W większości wypadków wytyczne są wystarczająco zdefiniowane ażeby móc określić parametry planowanej inwestycji, sposób powiązania jej z otoczeniem w zakresie wizualnym (gabaryty, materiały wykończeniowe, wytyczne kompozycyjne), funkcjonalnym, komunikacyjnym i infrastrukturalnym. Wszystkie te dane są dostępne przez Internet dla każdego zainteresowanego. W wypadku wątpliwości, można zwrócić się do departamentu planowania o poradę wstępną – „pre-planning advice”, w celu uniknięcia komplikacji na etapie ubiegania się o pozwolenie planistyczne – „planning permission”. Brytyjski system pozwala także developerowi lub architektowi na pewne negocjacje z departamentem planowania odnośnie przygotowywanej inwestycji. Bywa, że developer uzyskuje jakieś ustępstwa w zamian za wkład w rozwój lokalnej infrastruktury. I nikt w tym nie węszy korupcyjnych powiązań. Po prostu, coś za coś. Lokalna społeczność może uzyskać mocne wsparcie w podniesieniu jakości obsługi ruchu samochodowego i pieszego. Nowe przejścia dla pieszych, sygnalizacja świetlna, alternatywne drogi i ulice ruchu lokalnego, niezależne od ruchu ekspresowego lub też zagospodarowanie dotychczas zaniedbanych terenów zielonych. A do tego nowe centrum handlowe lub inny obiekt, może nawet „Leisure Centre”, do którego lokalne władze organizują nowe połączenia autobusowe, częściowo finansowane z publicznych pieniędzy. Ale jeżeli developer zaczyna się wymigiwać ze swoich deklaracji, to niech mu ziemia lekką będzie. Nie zarobi, bo nie otworzy. Dokumenty z litery prawa są publikowane w Internecie, a opinia publiczna przygląda się tym wszystkim dokumentom uważnie. To nie jest doskonały system, ale jak na razie sprawdza się w praktyce. Mam także dużo szacunku do przywiązania do tradycji w Wielkiej Brytanii. Dzięki temu jest tu tak wiele starych budowli, domów które ciągle żyją, są zamieszkałe. Większość starych miast ma wąskie ulice, lokalne drogi są miejscami wręcz niebezpieczne. Jest to wynik ciągłości rozwoju urbanistycznego i jak wspomniałem poszanowania własności. Dwie niszczycielskie wojny w XX wieku, które przewaliły się przez Europę kontynentalną stworzyły duże możliwości przebudowy wielu miast, które zniszczono w czasie wojny w dużym stopniu – Berlin, Mińsk, Warszawa i wiele innych. Modernistyczne idee, które nie przyjęły się za bardzo w tradycjonalistycznie myślącym Zjednoczonym Królestwie, także przełamały pewne psychologiczne bariery w podejściu do tradycji na kontynencie. Myślę, że te czynniki miały wpływ na podejście do istniejącej tkanki urbanistycznej. Jeszcze w latach 70-tych w Polsce chciano wyburzać wspaniałe XIX-wieczne kamienice w ocalałych centrach miast. Le Corbusier chciał wyburzyć historyczne centrum Paryża i postawić tam ogromne bloki. Należy, więc uchylić kapelusza przed Brytyjczykami za ich troskę o ochronę swojego dziedzictwa kulturowego, czego wyrazem jest istnienie takich Instytucji jak National Trust czy English Heritage.

Rozmawiał Artur Wielgus